Сіз қандай сериал көріп жүрсіз?

Сериалды көбіне үй шаруасындағы әйелдер және зейнеткерлер жиі көреді. Үйде көп уақыт өткізетін жандар үшін сериал – бір жағынан демалыс, екінші жағынан эмоциялық серік. Ал жастар үшін бұл – жаңа мәдениетпен танысу, тіл үйрену, сән мен өмір салтын бақылау құралы. Түрік сериалдары көрерменді отбасылық құндылықтарымен, сезімге толы драмасымен баураса, кәріс хикаялары қысқа оқиғаларымен, сапалы сценарийімен ерекшеленеді.

Орыс сериалдары өмірге жақындығымен қызықтырса, үнді туындылары боямасыз эмоция мен тағдыр тәлкегін көрсетеді. Әрқайсысы өз аудиториясын тапқан. Әлемді шулатқан сериалдарға тоқталайын. «Squid Game» Netflix тарихындағы ең хит сериал. 28 күнде 142 миллион адам көрген. 94 елде №1 сериал болған. Бұл – әлеуметтік теңсіздік туралы ауыр, бірақ өте қызық сюжет. «Stranger Things» 2025 жылғы әлемдегі ең сұранысқа ие, көп маусымды сериал. Енді қазақ көрермені ең көп қарайтын сериалдарға тоқталайын.

«Келінжан» сериалы жеңіл юмордан тұрады, ауыл өмірі қамтылған. Ұзақ маусым – халық сұранысының дәлелі. «Ағайындылар» сериалы отбасы құндылықтарын насихаттайды. Қазақы менталитетке жақын. «Патруль» сериалында полиция өмірін юмормен көрсетеді. Жастар арасында танымал. «Жат ағайын» драмалық сериалы туыстық қатынастың шынайы түрлерін талқылайды. Көрерменді ойландыратын сюжет. Осы орайда біздер әлеуметтік желілердегі белсенділер не дейді деп қарап шықтық. Бауыржан Карипов есімді әлеуметтік желі қолданушысы өз ойын тамаша жеткізіпті.

Біз көтерген мәселе – бүгінгі медиа кеңістіктегі ең өзекті тақырыптардың бірі. Шынында да, түрік сериалдарының үстемдігі кездейсоқ құбылыс емес, бұл – таза нарық пен сапаның нәтижесі. «Келінжан» сияқты жобалардың ұзаққа созылуы – сұраныстың бар екенін көрсетеді, бірақ бұл сапа мен мазмұн жағынан толық қанағаттандырады деген сөз емес. Ал «Далекий город» секілді жоғары рейтингті шетелдік өнімдерді жедел сатып алу – телеарналардың көрерменді ұстап қалудың ең жеңіл жолын таңдағанын аңғартады. Бауыржан Кариповтың айтқан уәжімен келісуге болады. Біздің телеарналар көбіне «арзан жолды» таңдайды. Бірақ мәселе тек сатып алуда емес, жүйеде. Біріншіден, бұл жерде кінәні тек телеарналарға арту әділетсіз. Көрерменнің өзі сапаны талап етпейінше, нарық өзгермейді. Біз не көреміз – соны көбейтеді. Екіншіден, отандық сериалдардың әлсіз тұсы – сценарий мен өндіріс мәдениетінде. Түрік индустриясы ондаған жыл бойы қалыптасқан мектепке сүйенеді. Ал бізде сценарист, продюсер, режиссер дайындау жүйесі әлі толық жолға қойылмаған. Үшіншіден, қаржы мәселесі. YouTube жобалардың мықты болуы – олардың еркіндігінде. Олар рейтинг қуаламайды, цензура аз, аудиторияны дәл табады. Ал телеарналарда бюджет аз, талап көп, еркіндік шектеулі. Ендеше не істеу керек? Орта жол бар ма? Бар.

Телеарналар толық сериал сатып алып, көрерменді құрметтеуді үйренуі керек. Үзіп тастау – сенімге соққы. Мемлекет қаржыны «санға емес, сапаға» бөлуі қажет. 10 әлсіз сериалдан гөрі 2 мықты жоба пайдалы. Жеке продакшндарға еркіндік беру керек. YouTubeтағы кәсіби топтарды ТВға тарту – үлкен мүмкіндік. Сценарий мектебін дамыту – ең маңызды инвестиция. Қысқасы, шетелдік сериалдарды мүлде алмау – қате. Бірақ тек соған сүйену – одан да үлкен қате. Түрік сериалдары – бәсекелес емес, өлшем. Біз сол деңгейге ұмтылмасақ, көрермен әрқашан сыртқа қарайды. Ал өз көрерменін сыйлаған ел ғана өз өнімін өтімді ете алады.

Дегенмен, сериалдың әсері екіжақты. Бірі – адамды ойландырып, рухани демалыс сыйласа, енді бірі уақытты босқа өткізуге итермелейді. Кей көрермен кейіпкерлердің өмірімен өмір сүріп, шынайы тіршіліктен алшақтап кетуі де мүмкін. Бұл – бүгінгі қоғам үшін ойланарлық мәселе. Сериал көру – таңдау. Ең бастысы, оны шектен тыс әуестікке айналдырмай, пайдалы мазмұнды таңдай білу. Өйткені экрандағы өмір – тек көрініс, ал шынайы өмір – біздің өз қолымызда.

Эльмира БАЙНАЗАРОВА