Қазақ халқының шаш туралы ұстанымдары
Қазақ халқы ежелден адамның сырт келбетіне ғана емес, оның рухани тазалығы мен ішкі мәдениетіне де ерекше мән берген. Соның ішінде шашқа қатысты ұстанымдар мен ырым-тыйымдар ұлттың дүниетанымы мен тәрбиелік қағидаларының айқын көрінісі. Шаш – тек сыртқы сұлулықтың белгісі емес, ол адамның жаны мен болмысының бір бөлшегі ретінде қарастырылған.
Ертеде қазақ қыздарының шашы – олардың көркі мен абыройының нышаны болған. «Шашыңды кесіп тастама» деген сөз тек эстетикалық мәнге ғана емес, тәрбиелік мәнге де ие. Ұзын бұрымды қыз инабаттылықтың, ұяттылықтың белгісі саналған. Қыздардың шашын өріп, оған шашбау тағу – ұлттық дәстүрдің бір бөлігі. Шашбаудың сыңғыры қыздың жүргенін білдіріп қана қоймай, жын-шайтаннан қорғайды деген сенім де болған.
Ал ер адамдарға қатысты шашқа деген көзқарас та өзіндік ерекшелікке ие. Батырлар мен ер-азаматтар кейде шашын өсіріп, айбаттылықтың белгісі ретінде көрсеткен. Дегенмен, жалпы алғанда ерлердің шашы жинақы, ұқыпты болуы – тәртіп пен жауапкершіліктің белгісі деп танылған.
Қазақ халқында шашқа байланысты көптеген тыйым сөздер бар. Мысалы, шашты жерге тастамау, оны отқа жақпау, аяқ астына баспау сияқты қағидалар кең тараған. Себебі шаш адаммен тығыз байланысты, оны дұрыс ұстамау адамға жамандық әкеледі деп сенген. Сонымен қатар шашты кез келген уақытта емес, арнайы күндері алу да дәстүрге айналған.
Шашқа қатысты ырымдардың тағы бірі – шашты бей-берекет тастамау. Оны жинап, көміп немесе өртеу керек деп есептелген. Бұл – адамның бір бөлшегін бөтен күштердің пайдалануынан сақтану деген түсініктен туған.
Қазіргі заманда бұл ұстанымдардың кейбірі ұмытылып бара жатқанымен, олардың астарында терең мән жатқанын әсте естен шығармау керек. Шашқа деген құрмет – өзіңе деген құрметтің бір көрінісі. Сондықтан ата-бабамыздан қалған осы салт-дәстүрлерді қадірлеп, кейінгі ұрпаққа жеткізу – біздің міндетіміз.
Қорыта айтқанда, қазақ халқының шашқа қатысты ұстанымдары тек сыртқы келбетке байланысты емес, ол – тәрбие, мәдениет және рухани тазалықтың айнасы.
Әдемі АЛДАБЕРГЕН,
облыстық әлеуметтік оңалту орталығының
еңбекке баулу нұсқаушысы.