Мұғалімді робот алмастыра алады ма?

Цифрландыру дәуірі білім беру жүйесіне жаңа талап қойып отыр. Бұрын білімнің басты құндылығы – ақпарат болса, бүгінде ақпараттың өзі жеткілікті. Енді маңыздысы – сол ақпаратты талдай алу, қолдана білу және жаңа шешім шығару. Ал бұл дағдыларды қалыптастыруда жасанды интеллект маңызды құралға айналып келеді. Кеше ғана мектеп тақта, бор және дәптермен шектелді. Мұғалім сөйлейді, оқушы тыңдайды. Бұл модель ұзақ уақыт тиімді қызмет етті. Бірақ бүгінгі бала – мүлде басқа. Ол смартфонмен өсіп келеді, ақпаратты тез қабылдайды, визуалды әрі интерактивті контентті қалайды.

Осы тұста дәстүрлі сабақ форматы баланың қызығушылығын толық қанағаттандыра алмай отыр. Ал жасанды интеллектіге негізделген білім платформалары баланы оқуға тарта алады. Интерактивті тапсырмалар, ойын элементтері, жекелендірілген оқу бағдарламасы – мұның бәрі білімге деген қызығушылықты арттырады. Ертеңгі мектеп қандай болады? Ол – қабырғасы бар ғимарат қана емес, цифрлы кеңістік. Оқушы білімді тек сыныпта емес, кез келген жерде, кез келген уақытта ала алады. Білім беру жүйесіндегі ең күрделі мәселелердің бірі – бағалау. Бір сыныпта отыз оқушы, әрқайсысының қабілеті әртүрлі. Мұғалім барлығына бірдей әділ баға қоя алады ма? Бұл – әрдайым талқыланатын мәселе. Жасанды интеллект осы жерде нақты көмек көрсетеді. Ол оқушының барлық жұмысын, тест нәтижесін, даму динамикасын талдап, объективті қорытынды жасайды. Бұл – субъективті көзқарасты азайтып, әділдікті арттырады. Алайда соңғы шешім бәрібір мұғалімде қалуы тиіс. Себебі баланың психологиялық жағдайын, ниетін, талпынысын алгоритм толық сезіне алмайды.

Демек, ЖИ – бағалаушы емес, талдаушы көмекші. Кейбір педагогтер жасанды интеллектіні қауіп ретінде қабылдайды. «Ертең робот сабақ берсе, біз не істейміз?» деген алаңдаушылық бар. Бірақ тарихқа көз жүгіртсек, әр технологиялық жаңалық осындай қорқынышпен келген. Бір кездері калькулятор шыққанда, «балалар есептей алмай қалады» деді. Компьютер келгенде, «ойлау тоқтайды» деді. Алайда бұл құралдар адамның қабілетін жойған жоқ, керісінше кеңейтті. Жасанды интеллект те дәл солай. Ол мұғалімді алмастырмайды, оның жұмысын жеңілдетеді. Қағазбастылық азаяды, есеп беру автоматтандырылады, ал мұғалімнің басты миссиясы – тәрбие мен тұлға қалыптастыруға бағытталады.

Ауыл баласы және ақпараттық теңдік

Қазақстан үшін білім саласындағы басты сын-қатердің бірі – ауыл мен қала арасындағы айырмашылық. Ауылдағы мұғалімнің жүктемесі көп, ресурсы аз, ал талап бірдей. Осы тұста жасанды интеллект пен онлайн білім платформалары ауыл баласына жаңа мүмкіндік ашады. Үздік мұғалімдердің видеосабағы, интерактивті тапсырмалар, автоматты кері байланыс – мұның бәрі ауыл мектебінің әлеуетін арттыра алады. Бірақ бір шарт бар: интернет пен техника. Егер бұл мәселе шешілмесе, цифрлы білім теңдік емес, керісінше жаңа алшақтық тудыруы мүмкін. Болашақтың мектебі баланы тек пәнге емес, өмірге дайындауы тиіс. Жасанды интеллект дамыған заманда ең маңызды дағдылар мыналар болмақ:

– сыни ойлау

– шығармашылық

– коммуникация

– жауапкершілік

– өмір бойы білім алуға дайындық Бұл дағдыларды ешбір алгоритм толық алмастыра алмайды. Сондықтан білім беру жүйесінің басты міндеті – технологияны пайдалана отырып, адамдық қасиеттерді күшейту.

Қорыта айтқанда жасанды интеллект – білімнің жауы емес. Ол–заманның талабы. Ал мұғалім – ешқашан алгоритммен алмастырылмайтын тұлға. Себебі ұстаз – тек білім беруші емес, адам тәрбиелеуші. Цифрлы Қазақстанның болашағы – цифрлы ойлайтын, бірақ адами құндылықты жоғалтпаған ұрпақта. Ал ондай ұрпақты тек технология мен ұстаздың бірігуі ғана тәрбиелей алады.

Мақпал СҮЙІНБАЙ